Tophane Çeşmesi tekrar tahrip edildi: ’Ecdat’ yadigârı tahrip edildi neden korunamıyor?

[hepsigundem]

1732’den beri ayakta duran, yaklaşık 300 yıllık Tophane Çeşmesi dün gece ateş yakılarak kapkara hale getirildi, tahrip edildi. Osmanlı devrinde İstanbul’a gelen Batılı gezgin ve sanatkarların kentte en çok ilgisini çeken yapıtlardan biri olan Tophane Çeşmesi güneyden Kılıç Ali Paşa, kuzeyden Nusretiye camileriyle ve doğudan Galataport ile çevrilmiş bulunan Tophane Meydanı’nda yer alıyor. Sultan I. Mahmut tarafından H. 1145/M. 1732 yılında 76 bin kuruş 84 akçeye, Gümrük Emini Ahmed Ağa’ya yaptırılmış. Çeşmenin açılışıyla Taksim su sistemi faaliyete girmiş ve padişah Taksim’deki maksemden suyu kendi eliyle salıvermiş. Tarih kitabesi şair Nahifi’ye ilişkin. Birinci yapıldığı periyotta geniş saçaklı, kubbe örtülü, 8 musluklu bir çeşme olduğu gravürlerden anlaşılan Tophane Çeşmesi’nin dört tarafı mimari detay olarak birbirinin birebiri. Tophane Çeşmesi hakkında yayımlanmış bir çalışması olan Kültürel ve Doğal Mirası İzleme Platformu başkanı ve arkeolog Nezih Başgelen Osmanlı mimarisi ve sanatı açısından Tophane Çeşmesi’ni gazetemize kıymetlendirdi. Ayrıyeten yüksek mimar, restoratör, Mimari Onarım Kültür Varlıklarını Koruma Derneği Başkanı Serhat Şahin de açıklamalarda bulundu.

Nezih Başgelen (Doğal Mirası İzleme Platformu Başkanı Arkeolog)

Fatih Sultan Mehmet’in İstanbul’u almasından sonra semtte yapılan birinci anıtsal eser, top üretimi meskenidir. Sultan II. Bayezid, bu Tophane’nin yanına bir kışla eklemiş; Yasal Sultan Süleyman, mevcut olan bütün yapıları yıktırarak, daha büyük tesisler yaptırmış; 1719 yılındaki bir yangın ise bunların hepsini yakmış. Yeni kagir Tophane 1733’te Sultan III. Ahmet’in buyruğuyla Sadrazam Damat İbrahim Paşa tarafından yaptırılmış. Binanın 1745 yılındaki bir inşaatı için, önündeki meydanın “elli çünkü ölçüsünde deryaya kazıklar çekilip doldurularak” genişletildiği devranın kaynaklarından bilinmekte. Bu periyotlarda kıyı bölümünde her vakit Tophane üretimi büyük bronz toplar dizili bulunurmuş. Buradaki toplar, padişah saraydan ayrılıp denize açıldığı vakit, atışlarıyla bunu halka duyururmuş.

Limana giren gemiler de Topkapı Sarayı’nı salvo ile selamladıkları vakit, gemilerin selamını -her vakit tıpkı sayı ile olmamak üzeresaray namına Tophane’deki bu toplar cevaplandırırmış. Sultan III. Selim, talim yeri kazanmak üzere, kıyıdaki bu topları kaldırmış ve ağaçları kestirerek Tophane binası önündeki meydanı genişletmiş. 1804 yılında bir yeni yangın, 400 konutla bir arada kışlaları da yakmış ve bir yıl sonra tekrar yapılmış. Kışlalar, Sultan II. Mahmut bölümünde 1810 ve 1822 yıllarında tamir görmüş ve genişletilmiş. 1822’de yolun kara tarafına yaptırılan bu topçu kışlası, 1956-57’de Menderes’in “imar hamlesi” ve yol genişletilmesi çalışmaları sırasında yıktırılmış. İstanbul’un meydan çeşmeleri ortasında Tophane Çeşmesi, bilhassa bezemelerindeki motifler ve kompozisyonuyla farklı bir değer taşımaktadır. Dört yüzlü çeşmenin cephelerini şiirler içeren yazı panoları yahut klasik bezeme motifleri süslemektedir.

Sivri kemerli niş öğesinin bulunduğu jenerasyonda, vazo içinde çiçek yahut meyve sepetlerinden oluşan bezeme öğeleri devri için son derece karakteristiktir.

Motiflerin her biri, başkasından farklı ve stilize birer natürmort biçimindedir. Köşeler yerden 2/3 yüksekliğe kadar pahlanmış lakin pahlı kesitin bitiminde mukarnaslarla tekrar kübik plana geçilerek taban ve üst kesim ortasında çabucak fark edilmeyen bir terslik kurulmuş. Bu özellikleriyle barok bir deneme olarak değerlendirilmekte. 18. yüzyılın başında, çeşme mimarisindeki değişimin kıymetli öncü örneklerden biri sayılan Tophane Çeşmesi, yapıldığı periyottan günümüze iki kez kapsamlı tamirat geçirmiştir. 1823 yangınından sonra 1837 tamiratında üst örtüsü tümüyle değiştirilerek Théophile Gautier’in beğenmediği teras çatı yapılmış. 1956-57’de İstanbul Sular İdaresi’nce Melling’in gravürlerindeki görünümüne sadık kalınarak saçak ve kubbesi tekrar yapılmış. Sonuç olarak gözümüz üzere bakılması gereken bu eser neden korunamıyor?

Serhat Şahin (Yüksek Mimar – Restoratör Mimari Onarım Kültür Varlıklarını Koruma Derneği Başkanı)

Osmanlı Padişahı I. Mahmut tarafından 1732 yılında yaptırılan ve Lale devranı geleneğinin devamı niteliğindeki İstanbul’un üçüncü büyük meydan çeşmesinin hüzün veren bu imgesi birinci değil maalesef. İstanbul’daki en yüksek duvarlı bir çeşme bahsediyoruz. Sahip olduğu etkileyici kütlesiyle tüm kamuoyunun gözü önünde bu imajların olması çok düşündürücü nitekim. Galataport İstanbul, İstanbul Çağdaş üzere yerli ve yabancı ziyaretçilerin günün her saatinde ağır olarak kullandığı bir alan burası. Gündüz ve gece bu işletmelerin güvenliklerinin, onlarca kameraların ve polis takımlarının olduğu devasa bir meydandan bahsediyoruz. Tüm özel ve resmi yetkili görevlilerin bu imgenin oluşumuna reaksiyon verip ikazlarını İBB’ye yapmaması yahut gerekli ihtarların nizamlı yapılıp İBB yetkililerinin burada yatıp kalkan insanlara kâfi süratli müdahalelerde bulunamaması da çok düşündürücüdür. Bu bireyler gece çeşme etrafında yatmakta ve ateş yakarak ısınmaktadır. 21. yüzyılda İstanbul’un orta yerindeki meydanda bu durum hiçbir formda kabul edilemez. Bu kaçıncı vukuat? Ayrıyeten Tophane Çeşmesi’ne çok yakın ve Tophane Çeşmesi kadar meydanın orta yerinde olmayan ve üzerindeki çok kıymetli hattat Yesarizâde Mustafa İzzet Efendi’ye ilişkin celitalik yazı sanatının şaheseri olan Nusretiye Mescidi Sebili’nde bu manzaraların oluşmamasını da kamuoyunun dikkatine sunmak isterim. Sorunun tahlili; Tophane Çeşmesi etrafındaki yetkili kurum ve bireylerin karşılıklı 7/24 irtibat içinde bulunarak bu oluşuma sebep olan bireylere İBB yahut Beyoğlu Zabıta grupları tarafından süratlice müdahele edilmesiyle olacaktır. İlgili taraflar vazife ve vatandaşlık sorumluluklarını yerine tam olarak getirmediğinde bu imgeleri daha çok göreceğiz sanırım. 21. yüzyılda, her daim tekrarlayan bu üzücü manzaraların oluşmaması tüm vatandaşlarımız ve resmi tüm yetkililerimizin azami dikkat ve hassasiyeti ile olacaktır. Lakin meydanda tek taş üzere parlayan ecdat yadigârı Tophane Meydan Çeşmesi bunu ziyadesiyle hak etmektedir.



Cumhuriyet

The post Tophane Çeşmesi tekrar tahrip edildi: ’Ecdat’ yadigârı tahrip edildi neden korunamıyor? first appeared on HepsiGündem.COM " Gündem,Güncel Haberler Burada ".

Okumaya devam et...