CERN’e dev bağış: 1 milyar dolar

[hepsigundem]

Kurumun açıkladığı rakam 860 milyon avro (yaklaşık 1 milyar dolar) seviyesinde. Bağışçı listesinde Breakthrough Prize Foundation (Kurucuları arasında Google’ın eski başkanı Sergey Brin ve Facebook’un kurucusu Mark Zuckerberg de yer alıyor), Eric ve Wendy Schmidt’in stratejik inovasyon fonu ile girişimci milyarderler John Elkann ve Xavier Niel yer alıyor. Hedef, CERN’ün mevcut Büyük Hadron Çarpıştırıcısı’ndan (LHC) sonra “bir sonraki büyük makine” olarak görülen Future Circular Collider (FCC) projesine ivme kazandırmak.

ÖZEL BAĞIŞTA İLK KEZ

CERN Genel Direktörü Fabiola Gianotti, bunun kurumun 72 yıllık tarihinde bir ilk olduğunu vurguluyor: Özel bağışçılar ilk kez CERN’ün “amiral gemisi” bir hızlandırıcı projesine ortak oluyor. Bu destek, FCC’nin üye ülkeler tarafından onaylanması halinde, projenin finansmanındaki kritik boşluğu kapatmaya yardımcı olacak.

YENİ TÜNEL DEV PROJE

FCC, 90,7 km çevre uzunluğuna sahip, yerin altında 180-400 metre derinliklere inen erişim şaftlarıyla planlanan dev bir halka tünel. Proje iki aşamalı:

* FCC-ee: Elektron–pozitron çarpıştırıcısı. Amaç, parçacık fiziğinde “milimetrik” değil “mikronluk” hassasiyetle ölçümler yapabilmek.

* FCC-hh: Aynı tünelde daha sonra kurulması hedeflenen proton çarpıştırıcısı. Hedef enerji seviyesi 100 TeV.

CERN’ün paylaştığı takvime göre 2028 civarında üye ülkelerden nihai karar bekleniyor; inşaatın 2030’ların başında başlaması, ilk aşamanın ise 2040’ların sonlarında devreye girmesi öngörülüyor.

NE İŞE YARAYACAK?

FCC gibi parçacık çarpıştırıcıları, kısaca “maddeyi en küçük parçalarına ayırıp nasıl çalıştığını anlamaya” yarayan dev mikroskoplar gibi düşünülebilir. Parçacıkları ışık hızına çok yakın hızlara çıkarıp çarpıştırarak, Büyük Patlama’dan hemen sonraki koşulları laboratuvarda taklit etmeye çalışırlar. Bu sayede Higgs parçacığının özelliklerini daha hassas ölçmekten, evreni bir arada tutan temel kuvvetleri daha iyi anlamaya kadar birçok soruya yanıt aranır. Bugün günlük hayatta kullandığımız pek çok teknoloji de (örneğin tıbbi görüntüleme, radyoterapi, hızlandırıcı tabanlı malzeme analizleri ve gelişmiş sensörler) bu tür araştırmaların geliştirdiği yöntemlerin doğrudan ya da dolaylı yan ürünleriyle ortaya çıktı.

ÇİNLİ RAKİP YAVAŞLADI

CERN cephesindeki hızlanma, Çin’in benzer bir “Higgs fabrikası” olarak görülen CEPC projesini 2026-2030 beş yıllık planına dahil etmemesiyle daha da dikkat çekti. Bu durum, küresel yarışta CERN’ün elini güçlendirirken, önümüzdeki yıllarda “ortaklık modeli” tartışmalarını da büyütebilir.

Bu arada CERN’de gündemin bir diğer büyük başlığı da LHC’nin 2026 yazında başlayacak uzun duruşu ve High-Luminosity LHC yükseltmesi: Plan, makineyi 2030 civarında çok daha yüksek çarpışma verimiyle yeniden sahaya döndürmek. FCC ise bunun ardından, parçacık fiziğinin yeni “büyük sahnesi” olmayı hedefliyor.


Hürriyet

The post CERN’e dev bağış: 1 milyar dolar first appeared on HepsiGündem.COM " Gündem,Güncel Haberler Burada ".

Okumaya devam et...