Bilim insanları uyardı: “Gerçeklik ortak bir halüsinasyon olabilir”

[hepsigundem]

University College London’daki Wellcome Centre for Neuroimaging’de vazife yapan nöropsikolog Prof. Chris Frith, 2025’te yayımlanan çalışmasında “Biz fizikî dünyanın kendisinin değil, onun zihinsel modelinin bilincindeyiz” tezini öne sürdü.

Frith’e nazaran gerçeklik, ferdi değil, toplumsal olarak senkronize edilmiş bir tecrübe.

JONESTOWN VE NAZİ ALMANYASI

1978’de Guyana’daki Jonestown tarikatında 900’den fazla insanın toplu intihara sürüklenmesini, yalnızca kör itaat ya da berbat liderlikle açıklamanın yetersiz olduğunu savunan Frith’e nazaran asıl sıkıntı, kümenin tamamının bozuk bir “ortak gerçeklik modeli” içinde yaşamaya başlamasıydı.

Aynı yaklaşımı Nazi Almanyası için de kullanan Frith, bu cins örnekleri “paranoyak paylaşılan gerçeklikler” olarak tanımlıyor: Gerçek dünyayla bağı kopmuş lakin küme içinde dengeli görünen zihinsel cihanlar.

“BEYİN GERÇEĞİ ALGILAMIYOR, VARSAYIM EDİYOR”

Bu görüş Frith’le sonlu değil. Nörobilimci Anil Seth, algıyı “kontrollü bir halüsinasyon” olarak tanımlıyor; beyin, dünyaya dair daima kestirimler yapıyor ve gelen bilgilerle bu iddiaları güncelliyor. Bilişsel bilimci Andy Clark ise beynin bir kamera değil, bir iddia makinesi olduğunu vurguluyor.

Yani “gerçeklik”, daima birlikte durmadan kurup onardığımız bir Lego kulesi üzere. Uygun olmayan şartlarda bu kule çökmeye başlayabiliyor.

EVRİM GERÇEĞİ DEĞİL, HAYATTA KALMAYI ÖNEMSİYOR

Santa Clara Üniversitesi’nden filozof Erick J. Ramirez ise bu tabloya temkinli yaklaşıyor. Ona nazaran evrim, hakikati değil, işe yarayanı seçiyor. İnsanların paylaştığı gerçeklik modelleri, birden fazla vakit “doğru” değil, hayatta kalmayı kolaylaştıran yararlı kurgular olabilir.

Ramirez, farklı görme yetilerine sahip insanların (renk körü, tetrokromat vb.) birebir odada bulunup birlikte hareket edebilmesini örnek gösteriyor: Tıpkı dünyayı paylaşsalar bile, tıpkı dünyayı görmüyorlar.

“AHLAKİ GERÇEKLİK” EN KIRILGAN ALAN

Uzmanlara nazaran asıl tehlike, fizikî dünyaya dair algılarda değil, ahlaki modellerde yatıyor. Stanley Milgram’ın itaat deneyleri, sıradan insanların otorite altında ne kadar süratli formda ahlaki sonlarını kaybedebileceğini göstermişti.

Bugün bu risk daha da büyümüş durumda.

2026’DA TEHLİKE BÜYÜYOR

Frith’e nazaran 2026 prestijiyle insanlık, birbirleriyle rekabet eden sayısız “sanal gerçekliğin” içinde yaşıyor. Toplumsal medya ve dijital platformlar, ortak fizikî tecrübelerin yerini aldıkça, zihinler ortasındaki doğal senkron bozuluyor.

Stanford’dan psikolog Jeremy Bailenson da, sanal ortamlarda uzun mühlet bulunmanın vücut algısını, hafızayı ve “benlik” hissini bile çarpıtabildiğini ortaya koyuyor.


NTV

The post Bilim insanları uyardı: “Gerçeklik ortak bir halüsinasyon olabilir” first appeared on HepsiGündem.COM " Gündem,Güncel Haberler Burada ".

Okumaya devam et...